الشيخ محمد آصف المحسني
60
عجايب ومطالب (فارسى)
1 - بر اين امور خواص عمومى ماديات مانند امتداد و تجزيه قابل تطبيق نيست و نمى شود آنها را مادى پنداشت . 2 - اين خواص در تمام موارد در ماده بى جان وجود ندارد و پس از مدتى واجد آنها مىشود ، بنابراين علت آنها خود ماده نيست بلكه عامل ديگرى مى خواهد كه جز علت فاعلى و عامل موجد و هستى بخش كس ديگر نخواهد بود . 3 - از لازمه انحصار عليت در عليت مادى و روابط آن ، نفى اختيار و اراده و اثبات جبر عمومى است زيرا اختيار و اراده از جهان ماده به كلى بدور است در حالى كه وجود اراده و اختيار در افعال ما وجدانى است . خود ماديين نيز به ارزشها و مسئوليتهايى قايلند كه مسلما بدون اختيار و اراده قابل تصور نيست . 4 - بالاخره ماده بخاطر تركيب و عدم علم و قدرت و حكمت خود واجب الوجود شده نمى تواند و بايد علتى براى آن مد نظر گرفت ، و چنين علتى از قبيل علل طبيعى ( مانند عليت درخت براى ثمر از نظر ماديين ) و اعدادى نخواهد بود ، زيرا اين گونه ارتباطات و همبستگيها تنها در ميان ماديات با يكديگر تصور مىشود اما كل ماده نمى تواند چنين رابطه اى را با علت خودش داشته باشد و بايد علت ماده علت ايجادى و غير مادى باشد . 49 . ماترياليزم مكانيكى و ديالكتيكى در اوايل قرن بيستم ماترياليستها بر اساس مفاهيم فيزيك اسحاق نيوتن پيدايش پديده هاى جهان را بر اساس حركت مكانيكى توجيه مى كردند ،